Gezondheid, zowel mentaal, fysiek als sociaal, heeft binnen veel beleidsdomeinen een hoge prioriteit. Maar binnen het werkveld van een vervoerregio ligt deze thematiek minder voor de hand. Toch presenteerde de Vervoerregio Amsterdam recent de Beleidsuitwerking Gezondheid, om de onderlinge samenhang tussen mobiliteit en gezondheid te benadrukken en te laten zien waar kansen liggen. Want veel keuzes en uitdagingen die te maken hebben met mobiliteit, hebben invloed op de gezondheid van mensen. Hierover vertelt Kelly Pronk, beleidsadviseur bij de Vervoerregio Amsterdam.
Werken vanuit brede welvaart-principes
“Sinds 2023 hebben wij een nieuw Beleidskader Mobiliteit, en de basis voor dat kader ligt in de brede welvaart-principes”, vertelt Kelly. Vanuit die principes gedacht formuleerde de Vervoerregio 5 doelen om mee aan de slag te gaan: bereikbaarheid, duurzaamheid, inclusiviteit, verkeersveiligheid en gezondheid. Die laatste waarde zijn een collega en ik samen ingedoken. We hebben een brede ronde gedaan en allerlei gesprekken met mensen gevoerd, met name gezondheidsexperts. Ook hebben we in verschillende werkgroepen input verzameld en conceptversies gedeeld om weer verder aan te scherpen. Daarnaast hebben we meerdere rapporten doorgenomen over gezondheid, de leefomgeving en mobiliteit.” Eerder werkte de regio ook al aan zaken die bijdragen aan gezondheid, zoals het aanleggen van een fietsinfrastructuur, fietsstimulering en het in gebruik nemen van elektrische bussen, waardoor de luchtkwaliteit verbetert. “Maar we hadden nog niet voor onszelf gedefinieerd wat voor ons nou gezondheid is, en hoe we daaraan willen werken.”
Linkjes leggen
Kelly werkt naast gezondheid ook aan de thema’s duurzaamheid, klimaatadaptatie en inclusieve mobiliteit, en tussen deze onderwerpen zijn veel linkjes te leggen. Nu ze met gezondheid bezig is, valt ook weer op hoeveel zaken onderling verbonden zijn. “We merkten al dat het thema gezondheid vaak ter sprake kwam. Door deze beleidslijn uit te werken kwamen we erachter hoe gezondheid verwerven is in alles wat we doen, bijvoorbeeld als het gaat om hoe de ruimte is ingericht.” Een voorbeeld is het verminderen van prikkels in het OV, dat niet alleen zorgt voor meer inclusieve mobiliteit maar ook voor een situatie die rekening houdt met de mentale gezondheid van mensen die snel overprikkeld raken. Ook is het voorkomen van hittestress op bushaltes zowel een vorm van klimaatadaptatie, als een manier om gezondheidsproblemen bij mensen te voorkomen.
Gezonde keuze, reis en leefomgeving
De Vervoerregio heeft 3 gezondheidsbenaderingen met verschillende strategieën uitgewerkt, licht Kelly toe. “De eerste is ‘Gezonde keuze’, daarbij stimuleren we gezonde mobiliteitskeuzes. Bijvoorbeeld dat mensen dus vaker de fiets pakken en de auto laten staan. De tweede is ‘Gezonde reis’, en daar komen die fysieke, sociale en mentale gezondheid echt in samen. Dat gaat echt meer over wat je tegenkomt tijdens je reis dat je gezondheid positief of negatief kan beïnvloeden, bijvoorbeeld de ruimtelijke inrichting.” De derde benadering richt zich op ‘Gezonde leefomgeving’, waarbij we echt kijken naar de effecten van mobiliteit op de plek waar mensen wonen. Dat is ook iets waar de overheid en de Europese Unie richtlijnen voor opstelt, dus ook de meest concrete doelen waar we iets mee moeten. Dus hierbij gaat het bijvoorbeeld om gezonde lucht en de vermindering van uitstoot en verkeerslawaai.
Initiatieven en campagnes
De beleidsuitwerking geeft duidelijke benaderingen, maar werkt nog niet concrete en specifiek projecten uit. Maar dat betekent niet dat er nog geen initiatieven en campagnes lopen die ook bijdragen aan gezondheid. Zo focust de Vervoerregio op inspanningen rondom ‘Samen en sociaal reizen’, zoals vrijwilligersvervoer waarbij vrijwilligers rijden met ouderen en mensen die moeilijk ter been zijn. “We zien hier echt de verbreding van onze focus als vervoerregio. Vroeger waren we vooral bezig met het OV, nu kijken we ook naar dit soort kleinschalige vervoersopties.” Ook ontwikkelt de Vervoerregio initiatieven voor het landelijke programma ‘Doortrappen’, zodat ouderen in de regio zo lang mogelijk veilig kunnen blijven fietsen.
De impact van mobiliteit op gezondheid
Het wordt inmiddels aardig duidelijk waarom veel experts concluderen dat er op het gebied van mobiliteit veel te bereiken valt voor gezondheid. Ook Kelly heeft veel geleerd over de impact van mobiliteit op gezondheid tijdens het ontwikkelen van de beleidsuitwerking. “Waar ik bijvoorbeeld van schrok was de impact van snelwegen op naastgelegen wijken. Kinderen in die wijken hebben gewoon veel meer gezondheidsklachten, zoals astma, door de gassen die worden uitgestoten. Wij hebben met artsen gesproken die uitlegden hoe die uitstoot tot meer ziektes bij kinderen leidde. Ook legden zij uit hoe druk verkeer in een buurt samenhangt met stress en mentale problemen. Daartegenover staat de observatie dat mensen die in groene buurten wonen een lager risico hebben op angsten en depressies. Ik vond dat best opvallend en ook wel schokkend.” Eenzaamheid wordt dus niet alleen bepaald door sociale contacten, maar ook door de leefomgeving. Oftewel, mobiliteit en de inrichting van de leefomgeving hebben best wel een grote impact op fysieke, mentale en sociale gezondheid.
Gezondheid volwaardig meenemen
Kelly is duidelijk over haar hoop voor wat er in de toekomst gaat gebeuren, als het gaat om de aandacht voor gezondheid binnen mobiliteit. “We maken altijd een integrale afweging op basis van al onze beleidsdoelen. Dat is nooit alleen gezondheid, want brede welvaart bestaat uit meerdere pijlers, maar ik hoop wel dat gezondheid vanaf nu ook echt als volwaardige pijler meenemen en veel breder kijken naar de impact van mobiliteitskeuzes op gezondheid.” Kelly wordt hierin ondersteund door een recent rapport dat het RIVM heeft gepubliceerd, dat zich richt op een gezonde inrichting van de openbare buitenruimte. “De thema’s uit onze beleidsuitwerking komen direct terug in de vuistregels die het RIVM heeft opgesteld voor bewegen, groen en ontmoeten. Dat is wel heel interessant, zo kunnen we per thema kijken hoe we die vuistregels kunnen toepassen.” Duidelijk is in ieder geval dat de focus op gezondheid steeds beter op de agenda staat, juist ook vanuit instanties zoals vervoerregio’s waarbinnen dit minder voor de hand ligt.
De gehele Beleidsuitwerking Gezondheid is hier te lezen.